10–17 september 2026 · Joya de Cerén tot Playa Toluca, El Salvador

Donderdag de 10de verliet ik de kust om negen uur, en het uur was geen voorkeur. Beide archeologische parken die ik wilde zien, sloten om vier uur. San Andrés kostte drie dollar voor een buitenlander. Joya de Cerén, een paar kilometre verderop, kostte tien, het is een UNESCO Werelderfgoedlocatie, en de gids is gratis en inbegrepen, dus nam ik de gids mee. Dertien dollar aan toegangskaarten voor een dag ruïnes, op de ene droge dag in drie. Honderdzesentwinttig kilometre in de auto, het grootste deel ervan bezig met rekenwerk tegen de sluitingstijd.

Vrijdag liep niet volgens plan. Ik verliet Santa Ana om kwart voor één voor de Ruta de las Flores, en voorbij Apaneca was de weg opgebroken en onbegaanbaar. De dag werd onderweg opnieuw opgebouwd. Apaneca was 16,6 graden toen de kust 25 was, dus negen graden in anderhalf uur rijden, en ik had geen laag meegenomen. Terwijl ik naar beneden reed in de richting van Sonsonate loopt de weg door Nahuizalco, en de hele stad maakt meubels: rieten en hout, werkplaatsen open naar de straat, afgewerkte stoelen op het trottoir, dezelfde handel deur na deur. Ik fotografeerde het vanuit de auto en stopte niet. De rit naar huis ging over in hagel. Bijna tweehonderd kilometre, de langste dag tot nu toe.

Zaterdag en zondag verliet ik het rancho niet. Een hangmat tussen de twee almendros, de storm zich opbouwend op zee, een lange dutje middenin. Twaalf dagen onderweg, het was de eerste dag met opzet niets erin. Ik vond wel een schorpioen op de slaapkamervloer om half vier die ochtend, staart over zijn rug gekromd, en ik schud mijn schoenen sindsdien uit.

Maandag om vier uur liep ik het strand op en had het helemaal voor mezelf in beide richtingen: voetsporen van voertuigen, drijfhout, ramadas aan de bomenlijn, een lage branding op zwart zand. Daarna wandelde ik met de caretaker door de gemeenschap, en een kleine winkel maakte empanadas en gaf ze over. Niet verkocht. Gegeven. De gegeven reden was dat ze hier nooit gringos zien. Het waren empanadas de plátano, rijpe plataan fijngestampt tot een deeg, een bleekgele custard erin, gebakken en bestoven met suiker. Dichter bij een gebakken zoetigheidje dan bij alles wat het woord je doet verwachten. Ze waren erg goed. Een jong meisje sprak goed Engels, ongeprompt, op een plek waar er bijna geen gelegenheid is om het te oefenen. Ik weet niet waar ze het vandaan haalde.

De winkel is een open erf aan een zandpad, zonder uithangbord, palmendak en plankentafels en vier of vijf honden slapend in het zand. Het duurde een minuut voordat ik begreep dat de erven langs dat pad geen pittoreske rand van het dorp zijn. Ze zijn het dorp. Het is een straat, en dit zijn de huizen van mensen. Een ervan is ongeveer zes bij zes meter en is een dak en drie muren. Open aan de zijkant heeft zin in deze hitte, want je wilt dat de lucht erdoorheen beweegt. Maar honderdtwintig vierkante meter is honderdtwintig vierkante meter, en het verschil tussen dat en een muurvilla met een zwembad een paar minuten verderop wordt niet verklaard door klimaat. Beide dingen zijn waar.

Donderdag de 17de bracht de caretaker het ontbijt van de poort uit vanuit het dorp: twee gebakken eieren, warme broodjes, gebakken plantains en bonen. Vier dollar, plus een voor de wandeling. Dezelfde ochtend wandelde ik door de steegjes achter de villa en zat even bij de vrouwen uit de buurt. Geen cellulaire dekking, de vertaal-app speelde op, dus het liep op gebarenspel en de woorden die ik heb en geduld. Het was nog steeds een goed bezoek. Een van de dorpshonden heeft besloten dat ik van haar ben. Mijn eerste Spaanse les startte die dag, en ik weet nu waar deze zal worden gebruikt.

Rekening: San Andrés $3, Joya de Cerén $10. Empanadas, gratis. Ontbijt aan het hek bezorgd $4, plus een $1 fooi voor de wandeling. Eieren in de supermarkt, $5,50 per dozijn.