4 tháng 9 năm 2026 · Playa Toluca và Surf City, El Salvador
Ngày thứ năm, và vị khách đầu tiên đến trước cả tôi: một con garrobo, thằn lằn đuôi gai đen dài bằng cẳng tay tôi, đang phơi nắng trên bức tường gạch như thể nó đã trả tiền thuê cả tháng. Một con kỳ nhông xanh còn non nằm dưới gốc dừa cạnh rancho. Cái cây lớn phía trên mấy chiếc võng hóa ra là một cây almendro, hạnh nhân nhiệt đới, và nó rụng trái xuống mái nhà suốt cả ngày. Đêm đầu tiên có một con tacuazín trong trần nhà. Chẳng ai đòi tiền thuê.
Bữa trưa ở khu lướt sóng, tại một palapa mái tre, khăn bàn đỏ và sân thượng nhô ra trên một điểm sóng — một trong những điểm đang diễn ra Giải Vô địch Trẻ Thế giới trong hai tuần này. Tôm và mực trên cơm phủ phô mai tan chảy, salad dưa chuột cà chua hành đỏ ngâm chua, một cái bánh tortilla, một quả chanh và một ly nước chanh vắt tươi trước mặt bạn. Sáu đô một dĩa, hai đô nước chanh, hai đô để lại cho bếp. Chín đô một người, tất cả gộp lại, cho món ăn đó với tầm nhìn đó. Có người ở bàn nói anh ấy từng ăn ngon hơn. Tôi thì chưa.
Trên con đường ven biển phía bắc La Libertad có một sạp bán pitahaya, thanh long, bốn trái mười đô. Tôi đã ăn thanh long ở Canada — loại ruột trắng vận chuyển từ Việt Nam — và nó hầu như không có vị gì. Đây là một giống cây khác. Cắt ra thì ruột đỏ thẫm hoàn toàn, không có lõi trắng, và nó thực sự có vị. Các siêu thị ở đây bán bốn năm đô một trái cùng loại. Mua ven đường thì bằng một nửa, và nó làm bẩn thớt, khăn giấy, và cả tôi.
Rồi ghé siêu thị ở La Libertad, vì chúng tôi sẽ nướng thịt. Sáu mươi bảy đô chín mươi xu. Ba pounds New York strip giá tám đô mười xu một pound — tính ra khoảng tám hay chín đô một miếng bít tết, trong khi cùng loại thịt đó giá hai mươi hai đến ba mươi lăm đô mỗi miếng ở cái thị trấn thảo nguyên tôi vừa rời tuần trước. Một miếng strip ở đây giá bằng một gói năm miếng sườn heo. Hai pounds xúc xích chorizo, bánh patty bò, phô mai bào, một chai nước sốt nướng, hai túi than, bật lửa nhóm lửa, gạo, ngũ cốc, một chai nước cam và hai hộp kem que. Đủ thịt cho chín bữa tối, cộng cả than để nướng, trong một túi. Ở nhà số tiền đó chưa đủ để bước ra khỏi cửa với một túi, mà túi đó cũng chẳng có thịt.
Không phải mọi thứ đều rẻ. Rau củ siêu thị là cột đắt tiền: một cái rau xà lách năm đô rưỡi, trứng năm đô rưỡi một tá ở một đất nước mà gà đi bộ khắp mọi ngõ hẻm. Người ta bảo tôi bí quyết là ngừng mua trứng trong siêu thị. Giá địa phương là khay ba mươi quả từ tienda ở góc phố, và đó là con số tôi sẽ tìm tới.
Bữa nướng diễn ra trên than Selectos, dưới gốc almendro. Người trông coi nơi này ăn bít tết cùng tôi rồi ăn thêm một trái pitahaya, sau đó rửa bát trong khi tôi lau khô. Tôi chưa có chìa khóa cổng, nên anh ấy mở và đóng mỗi lần tôi ra vào, và tôi bắt đầu cảm thấy điều đó như một vấn đề — của tôi, không phải của anh ấy. Năm ngày trôi qua, bài học không phải về giá bít tết. Đó là học cách phụ thuộc vào người khác và để họ giúp đỡ, mà không quy đổi mỗi lòng tốt thành thứ gì đó có mục đích phía sau. Tôn trọng và trân trọng lẫn nhau, không có toan tính ẩn sau. Một làn gió trong lành đã biến mất ở Bắc Mỹ và phần lớn thế giới, và đó là điều tôi sẽ nhớ về ngày hôm nay lâu hơn cả giá miếng thịt.
Sổ chi tiêu: pitahaya $10.00 (4 trái, ven đường). Bữa trưa hai người $18.00 gồm tiền tip. Mua sắm $67.90. Sáu mươi tám đô tiền bữa tối vẫn còn trong tủ lạnh.